Eski dostlarımızla, en az 15.000 yıl öncesine uzanan bir keşifte buluşulur: o dönemde ilk kez evcilleştirilmeye başlandığı kabul edilen köpekler hakkında ilerleyen sorular, nerede bu süreçlerin başladığını ve atalarının nereli olduğunu düşündürür. Avrasya bozkurtlarından gelen köpeğin Canis lupus familiaris adıyla günümüze ulaşması, iki temel alt grubun oluşmasına zemin hazırlar; bunlardan biri sokak köpekleri olarak adlandırılan geniş topluluk, diğeri ise modern safkan ırklar ailesidir. Bu ırkların kökenine dair bugüne kadar yürütülen en kapsamlı çalışma, 161 farklı ırk ve 38 ülkeden toplam 549 sokak köpeğini kapsayacak şekilde otozomal, mitokondriyal ve Y-kromozomu verileriyle karşılaştırmıştır; böylece 185.805 genetik belirteç üzerinden bir karşılaştırma ortaya konmuştur.
Bu köpekleri belirli ırklarla sınırlı tutma geleneği, binlerce yıl öncesine dayanmasına rağmen son birkaç yüzyılda Avrupa kökenli köpeklerden türetilen yapay seçimlerle şekillenmiştir. İnsan yapımı ırklar için referans olarak Avrupa kökenli atalar kullanılırken, sokak köpekleri grubu karşılaştırmanın esas odak noktası hâline gelmiştir. Günümüzde dünya genelinde köpeklerin çoğunluğu safkan değil ve hatta kırma olarak nitelendirilebilecek karışık oluşumlar taşıyan bir topluluk oluşturur; serbest üremenin kuralsızlığı bu soyun çoğalmasını sağlar. İlk köpek dostlarımızın nereden geldiği sorusunun yanıtı, eski bir köpeğin DNA’sında ipucu bulamamamız hâlinde sokakta çözülmüş gibi görünür.
16.500 yıl önce Güney Çin’den dağıldıkları yönündeki mitokondriyal ve Y-kromozomal bulgular, Avrupa kurtlarından evcilleştirildiği fikrini destekleyen arkeolojik bulgularla zıt görüşler doğurur; bu durumda da farklı varsayımlar gündeme gelir. Ancak benzer genetik incelemeler, köpekleri Orta Asya’da, hatta günümüz Nepal ve Moğolistan sınırları içinde bozkurttan evcilleştirdiğimizi ve tüm dünyaya yaydığımızı işaret eder. Bölgesel modern köpek nüfusunda görülen kısıtlı menzilli bağlantı dengesi, bu sonuçları destekler nitelikte görünse de dikkatli olmak gerekir: başka yerlerde evcilleştirilmiş ve daha sonra hızla Orta Asya’ya getirilen bir ırkın da dünya kapsamına yayılmış olma olasılığı vardır. Bu konudaki genel tablo, bilimsel çalışmaların çoğunluğunda bu çok yönlü geçmişin ve değişken dağılımın altını çizmektedir.
