Koku duyusunun evrimi, insan besin tatlarını ayırt etme ve hoş olmayan kokuları ayırt etme yeteneğiyle yakından ilişkili. İnsanlarda burnumuzda yaklaşık 4 milyon koku hücresi bulunur ve bu hücreler 400’e yakın farklı reseptör çeşidi içerir. İnsanlar kokuları tanımlarken, her koku hücresi belirli bir tür alıcıya bağlanarak sinir uyarısını başlatır. Çoğu koku alıcısı birden fazla kokuyu algılayabilir; ancak OR7D4 adlı özel bir alıcı, yalnızca domuzlarda bulunan androstenone adlı kokuya karşı hassasiyet sağlar.
OR7D4 geni farklı DNA dizilimlerine sahip kişilerde bu kokuyu alma biçiminde farklı reaksiyonlar oluşturabiliyor. Kimileri yoğun tatlı bir algı deneyimlerken, kimileri için koku hiç hissedilmez. Bu farklılaşma, insanların kokuyu nasıl deneyimlediğini tahmin etmek için DNA dizilim analizleriyle ya da mevcut tepkilerin incelenmesiyle yapılabilir.
Manchester Üniversitesi Yaşam Bilimleri Fakültesi’nden Prof. Cobb önderliğindeki ekip, dünya genelindeki 43 popülasyondan 2.200’ü aşkın insanın OR7D4 genini inceledi. Sonuçlar, farklı toplulukların genetik varyasyonlar açısından ayrıştığını ve bu farkların kokuyu algılayış biçimlerini de etkilediğini ortaya koydu. Örneğin Afrika kıtasında yaşayan gruplar bu kokuyu algılayabilirken, kuzey yarımküre popülasyonlarında bu yetenek zayıflıyor veya yok oluyor gibi görünüyor. Bu bulgular, kokuyu almayı sağlayan atalarımızın Afrika’da evrimleşmeye başladığına işaret ediyor.
Or7D4 geninin değişik formlarının frekansları istatistiksel olarak incelendiğinde, bazı form durumlarının doğal seçilim yoluyla baskın hale geldiği görülüyor. Androstenone kokusunu algılayamama durumunun, domuzların evcilleştirilmesiyle ilişkilendirilmesi muhtemel sonuçlar doğuruyor. Asya’da domuzların erken evcilleştirilmesiyle birlikte, bu kokuya karşı hassasiyeti azaltan gen varyantlarının daha yaygınlaştığı düşünülüyor.
Ekip, OR7D4 genini araştıran birim olarak Neandertaller ile Denisovalılar gibi soyu tükenmiş grupları da inceledi. Neandertallerin OR7D4 DNA’sının, modern insanımızla benzerlik gösterdiğini ve androstenone kokusunu algılamaya yatkın olduklarını düşündürdü. Denisovalılar ise sadece kemik ve diş gibi sınırlı kalıntılara sahip olsalar da OR7D4 üzerinde benzersiz bir mutasyona sahip oldukları için, kokuyu nasıl algıladıkları konusunda farklı bir tablo sunuyorlar. Bu mutasyonlar, yağan farklılıklara rağmen Denisovalı burnunun da insan burnu gibi çalıştığını gösteriyor.
Sonuç olarak, bu çalışma koku duyusunun tek başına tad duyusuyla ilişkili olduğunu söylemeyi güçlendirmekte ve evrimsel geçmişimizin derinliklerini yeniden canlandırabilmenin mümkün olduğunu göstermektedir. Bu sayede, atalarımızın duyusal dünyasının izlerini sürerek şu anki koku algılarımızın kökenlerine dair daha net bir resim elde ediyoruz.